VHP : Terug naar de Kust

Wonen aan de kust'Terug naar de Kust' is een inzending voor 'Levende Stad!', een prijsvraag uitgeschreven door de Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland. Doelstelling: ideeën genereren voor een kwaliteitsverbetering in de Zuidvleugel van de Randstad door een bovenregionale aanpak van de transformatie en differentiatie van het stedelijk gebied.

De Rotterdamse regio ligt in de overgangszone tussen de twee delta's. Door de geografische positie en vanuit de cultuurhistorie maakt de regio onmiskenbaar deel uit van de Randstad.

In economische zin oriënteert de regio zich voornamelijk op de zuidelijker gelegen havengebonden logistiek en industrie. Tegelijkertijd liggen op de Zuid-Hollandse eilanden alle landschappelijke potenties voor hoogwaardige woonmilieus waar men in de Randstad zo naarstig naar op zoek is: kilometers lange wateroevers, zand op de koppen van de eilanden en een overweldigende getijdennatuur.

Voor de Zuidvleugel liggen de kansen daarom in de economische, stedelijke, ecologische en recreatieve vitalisering van de Zuid-Hollandse eilanden.

'Terug naar de kust' is een reactie op de fixatie op het Groene Hart. Daarbij keert het stedelijk gebied haar rug teveel naar de poëtische schoonheid van de overgang van land naar zee.

In dit plan willen we de positie van de Zuidvleugel in een grotere context opnieuw definiëren. In relatie tot de Deltametropool en de Noordwest-Europese regio, maar ook in relatie tot de intrinsieke potenties van de Zuidvleugel zelf.

De rivierendelta in West-Nederland is indeelbaar in de statische zoetwaterdelta Holland (lees Groene Hart) en de dynamische, grotendeels zoute, delta van de Zeeuwse en Zuid-Hollandse eilanden. Vanuit dit beeld ontstaat een dubbele Deltametropool in het gebied tussen Amsterdam en Antwerpen. De Zuidvleugel vormt de overgang tussen het Groen Hart en de Zeeuwse Delta.

De gemeenschappelijke karakteristiek voor de Noordvleugel, Zuidvleugel en Zeeuwse Delta is de Noordzeekust. De stuwende kracht van het water, zowel vanuit de zee als vanuit de riviermondingen, verklaart het occupatiepatroon op de hoger gelegen strandwallen evenwijdig aan de kust. De Deltametropool is vooral ook een kustmetropool.

Het slechte imago van de Zuidvleugel heeft twee hoofdoorzaken: ten eerste door onvoldoende economisch rendement voor de regio uit de zeer grootschalige en extensieve bedrijfsactiviteiten van haven en glastuinbouw; ten tweede door gebrek aan (differentiatie van) landschappelijke kwaliteit van de woon- en leefomgeving.

Kwaliteitsverbetering en differentiatie door twee ingrepen:
Economische vitalisering van de haven, door middel van kennisontwikkeling en clustervorming op basis van specialiteiten. Hierdoor groeit de regio uit tot een intelligente petrochemische, logistieke en waterbouwkundige technopool.
Differentiatie door bereikbaarheid en toegankelijkheid.

De urgentie van verregaande maatregelen in het kader van watermanagement vraagt tevens om een andere omgang met water in West-Nederland. Van regulering naar grotere dynamiek in de rivierarmen ten zuiden van Rotterdam, dynamisch peilbeheer in de Wetlands en afstemming van vraag en aanbod van zoetwater in het stedelijk gebied en bij de glastuinbouw door middel van grote nieuwe plassen. The Blue Lagoon, een uitgestrekte archipel van eilanden en stedelijke fragmenten, stranden en getijdennatuur, duinen, bossen en meren; een archipel van krachtige identiteiten en karakteristieken!

Differentiatie op de schaal van de regio: door het fysieke isolement van eilanden als metafoor voor sterk ontwikkelde identiteit en eigenheid. Deze 'specials' op wijkniveau hebben een grote aantrekkingskracht op de stedeling. Toegankelijkheid waarborgt openheid en integratie in het stedelijk geheel (als de poort van Chinatown).

Door precieze ingrepen in het regionale openbaar vervoerssysteem wordt de actieradius, en daarmee de keuzevrijheid, van de inwoner van de Zuidvleugel sterk vergroot. Randvoorwaarde voor een succesvol 'metronet' is een directe koppeling van lijnontwikkeling met de toekomstige stedelijke uitbreidingsopgaven. Door de operationele gelijkschakeling van de diverse vervoerssystemen ontstaat een flexibel netwerk.

Op tactisch niveau wordt in de gepresenteerde ontwerpwijze vanuit de statische (fysieke) en dynamische (sociaal/economische) basis gekeken naar de potenties van een gebied. Deze potenties vormen de basis van het regionale ontwerp: utopische pretenties liften mee op de onvermijdelijkheid van stedelijke ontwikkelingsprocessen. Deze ontwerpcyclus vormt een randvoorwaarde voor het bereiken van duurzaamheid - een nieuwe ontwikkeling wordt ingebed in bestaand weefsel en is feitelijk een uitvergroting van lokale realiteiten. De kans op 'acceptatie' wordt daarmee vergroot.

In dit concept wordt uitgegaan van concrete interventies als triggers voor een meer omvattende kwaliteitsverbetering. Interventies vinden in dit geval plaats door regionale afstemming van bestaande lokale utopieën.

Strategische interventies:
Kuststad; goedkope woningen in een hoge dichtheid, als motor voor de binnenstedelijke herstructurering in Den Haag en Rotterdam en zodoende draagvlak creërend voor nieuw openbaar vervoer.
Haventechnopool; kennisintensivering door synergie van Havenbedrijf, overheid, markt en TU Delft.
Spike Beach; verbetering van de ov-bereikbaarheid in het zuidelijk deel, gekoppeld aan de introductie van nieuwe woonmilieus.
Hsl-shuttle; beter benutten van 'bestaande' infrastructuur.

De overheid kan via overkoepelende kennis, strategische interventies plegen op lokaal niveau, ten einde ontwikkelingen op regionaal niveau te doen kantelen.

project: Terug naar de kust, Zuidvleugel
ontwerp: 2003
opdrachtgever: Provincie Zuid-Holland

contactpersoon: Jeroen de JongTerug naar de VHP pagina index.